Gymnasio Augustano
- Disponibilité
- Texte consultable
- Qualité du texte
- Contrôles automatiques réussis
- Format du texte
- Texte numérique extrait du document
- Type de document
- Étude savante
- Droits d’usage
- Domaine public
- Extraits
- 31
page 3
.
ftf
•
-
*
'^
•>•'"''
'
'
/
De Hercule Sapientis Stoici exemplo.
xlabuerant Stoicae doctrinae alimmi hoc cmn Socrate^ principe illo antiqtiitatis philosophormn> commmie; ut Tirtutis moribus ritaque probandae acerac praeceptores.
Namque cum ii philosophantinm
atudia^ nisi quibus aliqua cum yita nostra intercederet necessitas atque conrimi exstiterint yindicea
in
junctio^ inania judicassent;^
tempus factum esset^ limitibus
morum disciplina certioribus, quam ad illud
circumscribenda novisque augmentis ac subsidiis exomanda praecipua eorum consumebatur opera studiumque.
Quem qui-
finem ut consequerentur^ non solum ea philosophiae parte^ quae ad
mores pertinet^ Terum etiam duplici illa quaestione de disserendi ratione et
dem
de rerum natura efficere studuerunt.^
Etenim
disserendi
ratio^
quippe quae
quid Tcri aut falsi rebua insit perrestiget ac dijudicet et Tera» rerum informet animo notiones> ab erroris Tanitatisque periculo nos immunes reddit^
illae
Tcro
quaestiones
naturales^
cum
in extrema& rerum causas
inquirant
illam legem,
quaeque et Dei ipsius et mundi sit natura doceant^ summam
Sed alienum est ab
qua omnia constricta tenentur^ nobis proponunt.
tuto
insti-
meo^ Stoicae philosophiae indolem atque ingenium prolixius percensere)
pauca tantum^ quae ad morum disciplinam spectant^ sunt monenda; ut^ quae
meliua possint
infra de Hercule
Sapientis Stoici exemplo disputabuntur^
intelligi^
Summa
Stoicorum cura in moribus fingendis eo dirigebatur^ ut
hominem in illud praestantiae dignitatisque fastigium eTeherent , quo ab exterTcro
narum rerum contactu tutus rationisque suae imperio omnia submittens, Dei
1*
1/w--
%
page 4, segment 1/2
m
• -..
apsius pai^tes
ageret ejusqne majestatera
Obliti igitur^ quibus finibus
sentaret.
et
grayitatem
quodammodo
reprae-
animus noster a natura ipsa coerceretur)
hanc homini obtruserunt %ecessitatera;
ut,
quod Tirium suarura mensuram
Gui quidem errori
sumnwpere.
longe excedit, id appeteret atque afFectaret
ideo obnoxii fuere, quod supra tempus assurgere
nostra conditione unirersa confici existimantes ,
nescii atque
hac terrestri
in h-ac rita yirtutem omnibus
numeris absolutam acquiri posse sibi persuaserant. Quo magis autem humanae naturae riribus iisque solis summiun illud bonum, quod yirtute continetur, efEciendum esse jactabant, eo majori studio
iis
elaborandum erat, ut ex-
pressam quandam in homine excellentiae istius imaginem proponerent. Gum
enim ea sit animi noslri hebetudo et tarditas, ut a cognitione earura rerum,
quae oculis cemi nequeimt, quamquam eae pellucida oratione sint expositae,
tamen haud raro abhorreat, Stoicis yerendum erat, ne mera yirtuiis notio aequaliium
suorum captum effugeret. ") Hinc iadefessa illa ac «oUicita Sapientem
Stoicum de«cribeHdi indu«tria, hinc insignis ille amor, quo Sapientis effigiem,
magno ingenii impendio exomatam
Imprimis yero recentiores Stoae
assectatores multi fuemnt in praedicando et laudando Sapiente, sexcenties in
libris suis ad «imdem redeuntes et ad ejus imitationem etiam atque etiam cofoyebant.
'
hortantes.
•
At haud pauci ex philosophorum familib subinde fuere , ^ ) qui consummatae illius virtutis exemplum allatrarent et in ridiculimi yerterent. Egregia
,
quidem, excelsa , praeclara praecipitis, ajebant, at quae nulli fidem adstriagant huroanam sortem juste expendenti» Ecquis usquam inter mortales ita exrtra err.oris vitium positus fuit, ut decipi et labi non potuerit? Ubi terrarum
'
page 4, segment 2/2
quisquam hiunana origine oriundus apparuit, qni t>mnem humanum sensum ita
exuerit, ut et ad doloris ictus et ad voluptatis illecebras pariter torperet?
Quis imquam oranibus virtutibus ita instructus prodiit, ut cumulata in se uno
haberet splendidissima quaeque bona eaque in omnem aetatem conditionemque
secutura? Sapientem vestrum cum in summo illo perfectionis culmine collocetis,
in quod &i vel animo ac mente cnitimur, vertigine abrepti huc illuc fluctuanus.
")
Scneca epist. ()4.
hoc
facies.
2.TMX0VS f
^)
aliquem praeire. Hoc vitabis,
Senec. ep. llO. et Plutarcbum. ifeel Twv xoivSv iwoiujy irea^ towJ"
Imbecillioribus ingeniis opus est .
cf.
impiimis p. IQOS er IQOT,
page 5, segment 1/2
Verba scilieet Testra altum quid «onant;
TUieta yestrayipGii caeditis/
mam dibapho tegunt. ^<j,vii«'>
,
^.^.^>
ab shis
Neque potest negari,
,
.j
•
j
j..;s
«,
,-.
,
•_
Sapientis obtrectatorihus Zenonls
compulsos^ ex quibus , operae pretium
Stoici
angustias esse
;e»tiGOignoscere, ^iam, anxie aese expedire
«asseclas in
v
-i,
at stru-
s^romas
;
studuexint.
,
>.
"
.
^
:
;
.
Imbecillitatishumanae c<^jiricti ing^nue modo,
qUamquam pepugnante animo;
cqxvf^^ssi ^fUQl;,
;msquam tnVentum esse Sapientem, quem ipsorum' doctrinae
^Teritas efilagitaret> ') modo audacius contenderunt, jam adfuisse tantae
.,«.>.,:
homines; at raro et magnis aetatum interyaliis pboenicis instar, ^) ut
in magnis ubique usu Te|]i§ret; /eos progigni* Quid? quod interdum etiam conTirtutls
troyersiarum ardore incitati et praestrieti tam altos
sqIhp* Dei
Sapientem; Stoicum nOn
ut
sum^erunj; spiritus,
sibi
digqitatem ae.quip.arare; Terom etiam
/) Imprimis Tcro altercationes istae ^um
exsuperare *) clamarent.
«dTersariis in causa fiiere, cur praesignia quaedam Tirtutis
ria depromserint iisque decretis suis fidem adstruxerint.
Tirtutes ejus
Bfxt
exempla ex histoUt enim quisque
morum Titaeque sanctitaCb plurimum inclaruerat, aut strenuis £actis de ho'
'''..'
'
zninibus
*'":
'
;
.
.
.'
^beralissime promeritns erat;. ita
maxime in Stoiconun rem faciebat.
His exemplis commonstratwi erant, non esse yana, quae de Sapiente gloriati
sunt, sed sunimorum hominum naturae conrenienter dicta atque re et Tita con-
TJnde factum est, ut Socratem, Dio^enem. Antisthenem^
firmata.
.
Zenonem,
Gleantbem, JVegulum^ Scipiones^ Pemctrium, Catonem, Cannum, Ulyssem et
ipisum
Herc ulem exempli loco
Collocarcnt.
'
'
'
;>'
=
1_m/:'
-^ii
^
et in
profcrrent
i-
'i-
-„
page 5, segment 2/2
r
.
"
Sapientura -suorum numero
•
^,
;
Jam tero eo dcTcnit oratio mea, ut proplus absim ab ea re, quam paulo
,
tractandam ,
accuratius
mihi insumsi.
,
quantum quidem per Tircs meas <juatulascunque
Nempe.de Hercule Sapientis Stoici exemplo
quam
programmatis inscritpio' 'promittit*'
'
II .^.
t
«)
•..
Senec. de tranq. animi
»
Vu.
...... .^•^!
.
^)
dissertationem ali-
.'.,.:
...
.:...
Ubi enitn istum inTenie*, quBm
Pro optimo est, minime malus.
licet,
tot seculi^
Addc Arriani Epictet. orat. II,
quaerimus?
IQ.
Nam ille fortasse tanquam phoenix semel anno quingentissimo nasci«)Senec. ep, 53. Est aljquid, quo Sapiens Deum antecedat. Ille naturae be-
Senec. ep. 42.
tur.
neficio
non tlmet, suo sapiens.
curitatem Dei.
Ecce res magna, habere imbecillitatem hominis, se-
/) Yerisimile est, Stoicos advei-sariorum conviciis adductos esse,
asperitatem doctrinac suae mitigaturi, per gradus quOsdam
tutem appropinquari dicerent. cf. Sen. ep. 71. 72. 75.
ad
ut
summam illam vir-
page 6, segment 1/2
^?--
At enim mihi non est in animo> peculiarem fabnlae de Hercule apod antiquos contextae indolem naturamque conjiciendo eruere, -neque aaiqairere ^ num
recondita quaodam sapientiadirinitus delapsa^ sed ab hominibu^^ quid ea sibi rellet; nescientibus ^ pejus habita, sub pi^entis> quibua Teterum in^nium illam or-
an priscum quoddam aerum, utpote praecepta sua nairrationibus in-
narit, lateat,
yestiendi curiosum, hanc alteramre Tircndi agendiqoe doctrincmi^ inrento isto atque
diligentiua tractato argumento ,
suorum animis penitus inculcare roluerit, an aliiid
ad historiae fidem exaratum fabula enarret. Res enim est> ut cum Martiali loquar^
praetricosa quaeque haud scio an saepenumero misere yexet ac torqueat eos , qui
ad hujuscemodi quaestiones solyendas sese accingant. Equidem ceite,^ cum et riros exquisita utriusque antiquitatis scientia egregie instmctos et felictssimo mehtis acumine pollentes in yarias discessisse pertes yideara^ s")
judicio. meo ipse
g) Creuzeri» Viri Clar.
Symbolik und Mythologie der altea Volker, tom. n. p. 205.
seq. et Buttmanm dlssertationem : Ueber den Mythoa des Heracles , quae in ejasdem
Docte ihiy per&picuei subtiliter, eleganter Vir
p. 246. legitur.
disserit de Herc. natura; at expuncta yelim , quae sub finem orationis suae
mythologo
aummua
,
tom.
I.
de Christ. doctrinae indole paula iniquiua adjecit. Dicit niminun c AUerdings giebt
deren prosaische Wahrheit auf diese Art alle& Theile der wahren Geschichte
,
- unmerklich yielleicht selhst denen» die
mahlig
sie fortpflanzten ^ -r- einer
poe-
und nicfat zum Nachtheile derer^ zu welchen sie
schwehen
hier nicht Gegenstande unserer heiligsten
to yerandert gelangten. Wem
Poesie
und
Aber
yor.
Religion gehen ihr Zufalliges » die Form, wilUg
Verehrung
hin der wisaenschaftlichen
page 6, segment 2/2
Forschung » und mit gteichem Emste , yon gleichem Wahrheitseifer beseelt, wird derselbe Mann als Kanzelredner heute eine biblische Geschichte in ihrer geschichtlichen Form einfach zu reiigiosen Zwecken yortragen,
ohne das& auch nur die leiseste Anspielung an das , was 'jetzt' in seiner Seele nicht
Forscher datist> yon seinen Lippen kame» und mor^en vielleicht ala hi&lorischer
tischen Wahrheit weichen musste,
-
•elbe Factum aus der Geschichte , die keinen Glauben kennt » ausstreichen.
Hatte
Der, dessen Fest wir heute fejem,^ nicht in einer Zeit gelebt, wo die christlichen
Gottesgelehrten das Unwesentliche ihrer Religion gerade yon der Seite^ wo eshalt'
bar weder ist, noch seyn soll, mit blindem Eifer yerfochten. etc. Hunc locum apposui, ut Baconi& Verulamensia exemplo palam facerem, nulla nece&sitate teneri
eum, qui fabulas yetere& cum Buttmanno poetarum inyenti& yindicet, idem quoque
Baco yero , yir immortali& memoriae, commentat.
ut sentiat de sacria nostris.
suam de Fromethea in libell. de sapientia yeterum p. l6d. hi& yerbi& concludit.
^jHaec sunt illa> quae in fabula ista yulgari et decantata nobi& adumbrari yidentur,
neque tamen inficiamur,. illi subesse haud pauca , quae ad Christianae fidei mysteria
mii'Q consensu innuant; ante
omnina autem navigatio Herculis
in
Urceo ad liberan-
page 7
diflRIens ^xcntiendo £Eibul&e
nostrae intetnQ
sensti
facile
snpersedeo.
Vemm
enim Tero» id quod inter illos quoque conyenit; qni de supremis causis^ qnibus fabula suspensa est, mirum quantum dissident, duae res legenti eam nltro
offemntur, animi in bonestatis studio persererantis quaedam laus, et roboris illibatis corporis Tiribus Tegeti conmiendatio.
Neque Graecos effugerat, banc fa-
bulae iaesse Tim atque significationem.
Lepida illa ac renusta narratio de Hercule in triTiis Tersante et, quam TitaeTiam ingrediatur, dubioy jquam in Socramemorabilibus legimus a Frodico profecCam, buic explicandi rationi> ex mea
tis
quidem tententia, i>riginem debet. Qua perlecta^ quis est, quin sibi persuadeat,
Tirtutis causam agi et Herculem animi in bonestum connitentis partes sustinere.
Apud traficos Tero, quin imo in Anstopbanis xams S) nie alterius interpretar* •!
dam Prometheum imaginem Dei verbi in carne, tanqnam fragili yascnlo, ad redemp.
tionem homani properantis prae se ferre yidetur. Yerum nos oninem in hoc gene forte igne extraneo ad altare Domini
nere licentiam nobis ipsi interdicimus
atamor.
sordibas, qai.
**) Mir^D^ est omnino, qaaatam distet Hercalis Stoici manditia ab illis
,
;
bus poeta Hercalem
haee habet
1"
in
.
m^t idm^acrw
x^^
t.
s.
iyoi
xt^\l^ofieu, Wfth^0Yr\' hcsfroi
xeii
.
^
x^iec
'ewi]3^xrrty o^i^sM ,' xal T^eryrif^
x«i
7«^ wA>rr^l!f yi a-u
518»
o^rjorr^idts
^uikKaivm, xm^i mit^evrtTikfjUvcii,
iifJbsKk
'
""
«r^xourtvv (Mrr« y mAX^&/8w^
510., fwc Tov 'AwoXXw, oJ yJ cf
519.
Ranis
.
ISrrrrtv Ofroo^'
^'^
Aristophan.
u (pikre^ vpius 'H^eacku^; isv^ itatBi
feEPAIT
"i
«dsper^it.
f^nua^
'
ei^m^, x' ^ 'f^^i' «*?>lV^o.
•»*•
-
606.
et
seq.
page 8, segment 1/2
8'
quae in laudandis corporis Tiribiis abquieseiev Tesrtigia depreRett^ty^^
Etsi enim immanem ibi corporis non^ii^i summa:>ork(»t|ltd ri^eiifis^iicl-
riorasf
piito.
bitum a poeta cbmico obliquiu» perstringi lubenter
cuitis
tamen has
W^or,
ac nugas a Tulgata Herculaneariim virium existimatione
ipsas cavillationes
pe^^
i';»,.
i.m'
ii;
:.
...
titas esse affirmaverim,
yii^ .;;,..;
.
,
Sed Stoicis, quos omnem philosophiam a^
fabulae Hercul. ^&rSf
qua vitae honeste actae
teris arridcre debuit.
Ad subtiiins
ut
teyoftasse
ilibreis
(HxftiraSi' ^i^
pr«testantid''c^et]f^^tur>
altquid"ac dublimius
omnino Graecorum n®n fuit perspicere, ita Stoicorum
B^i-cuie
Siib
porttetis
fcie-''
praei
inhiii
'
asseclae rir
Namque , qui Stoioorum philosophandi rationem sub eia-
potuenint augurari.
reen vocarit, coilfiteatur necesse est, iltbrum iWgehii vim atque actimeA' argu-
mentandi potius severitate iliuxisse , quam causis , quibus omnia continentur,
indagandis nexuique rerum mente percipiendo et notione formando idoneum
Quo fit, ut sagacitatem eonim, qua singula dignojcunt congestaque
rerum momenta digermit atque dispescimt,<.»ir)Bi3S, a;t, quae i»: internam illarum naturam sese insinuet et verum ipsum involucris suis nudatum leliciat,
exstiti&se.
:
desideres
frustra
«V
T/ff
riv;
Hi^
facilittttera.'
Arrian. Eplctfet. orat.
rant.
&firo
animi
llb;^ir.' 'cap.
0T>vit5sj? ia-xsv
^tXouf, eihX
xad
rofvw itti^ofU\o<;
oudev
*0 *H'^iWA,^ j^ Vo<?
i6.
'Eu^i(r&ev^ xal (?u%/ 'H^ajtAjf?..
iv
ohoi
iret^eKeL
"Ays voawidk m^te^ofievos* ri^ olxwfJthwt-
tov ^oxi'
(pCkveqof
StWci AlfcideA effe-
iiiit^^'hrtAl?bu«f
^m^r.piroi,
i7tiTve\j^T/\
Aia?
eXfou
'AXA,'
a6x
si
Mlog^
"
ixiiyco
YfVy
xXw, x«i
ou
dvvcKTOu
'Hg«xX>K
u-T
'Eu^uT^lwf
itdvT»
page 8, segment 2/2
ToL
^ele»
T»iv
'Tf^etavofievXf
olxoofihvtv ehjfff
xxBxi^ovTx,
TYiv
ve^tifie^' 7f^^etii^(a\\
xatS-o^f*
,
«X^^ xxxM.
Ta,
;y>pfl8^<?/[^,o< ,
Arr. Epict.
«AA' o fjih
Epidt. HI, 22.
«^Aio^ .-Awi, oXX' oUtnu^ iTteriKsi
dUK; ^vdybw^ey
orat.. IIJ,
A^rivoui-f Ttoa-ovq vs^is^ofAevoi
xotkol
'ttoo-ou;
ixr^xro^ o^
24«
a&i
,
'x»h rriv fjih ix(itiKKovrx
(p(Ki^ J^iv
yt^^x»l iydusi
hi
amu ^tcu^^
©^j/Satif;
i(poari
Tlkx^oivrif nXat^av»|, li^( 'ihJSy o itcevov^og ovroai
i-xxx&ex
563»
T^V^-sv tw 'H^xxKel its^aX.
^*''*
.^,
oq els To 'TtxvToSoKSiOV tif^sh&itiv rccmy
%
«gTou?
"Mu vqix ye
av
xotri^pxyev
-'^^^^
-
viyuav.
v^ Tourua-» ei»ci^^xgT i&6«iv
^jt*«tt/2oXww«,
'
Similia in Avibus 1690: et
Acham. 60. Pac.
'H^«-
Aiaei
dvS^ioituvv/S^nrfxcii.suvofiiiivi^pomn*,
U oivreiiecyovTX'
556.
«J^ada^
8'4li
xxi
TrcVoy? iv
«wTftii,
xxl
page 9, segment 1/2
^
op ovhd irri »'&^i)vcs
6^(p»vos ,
«^A' vcwvuni
Ou yo^ A*^X^' Koyou rixtfiioUf ori itxrvi^ hrtv
eisi
6
ix&>ov
xsU iirfvixok 9 KOtxn^ irraf o %r\l6fu»oq.
Zwt t5» eivQ-^cavm, o^ ye xai «irro^ ««-
civtov xul
iicdKii'
nai ir^os
'jfxyrax^^ i^»fv
auT&T
iteiysiv
sijlotiiidvoos,
OuUitort
tu^mfiavieiv xati
Tro^ov
rwv
lat^ovriov,
ibid.
ri^» ffsro
ou
i$otffthsv9tv
p Ik 'Hg«x\nf
10.^
firfii fiiya/g
7*f? *«^
xai
"H
Ti?
^oiKaTnK a^fo*
«V ?v
aySf f^V^^ d'm(a^eif
oS"
Muxjtvwv,
dixmoovyiK x«i oviOTvrTO^,
W^tfcyarysu; ll
lib. ly,
"A^ous
iTrh ofw %' ik
5'
Oj (•&«»?)
26.
III,
xati
iTr^xm,
ya^ rct
ro cevro iXBuf
fw< «oXXo,
w«ge;^s<
OuJl 70^ t» 'H§«xX«7 Trat^eT^j^f , tw uw t« sasurw, «K\'
pJx «^^ovfl^ T^u^av /w ow 3iA^<.
«XXof
a.
dipo^ iv^ctrnv
x*l tiynuav
xal
'H^atxKnf,
iTnreiTa-ira ,
rxura
hiyoov ,
6a>^^<aTtoi.
ivovu
yoti
xotl
iyjyu»et^rro.
x«<
^, x«^«^q «vo/a(«5
eTto^i
«-w?
xeii
ftot
xai
yvfi>of
fUf
Senec. de benefic.
ibid.
fiovoc.
fiiyaf
hicoi
lib.
c.
I.
o^m^,
vTroCpxy^,
13. Gorin-
per legatos Alexandro Macedoni gratulati sunt et ciritate illum sua donaGum risisset Alexander hoc ofHcii genus, unus ex legatis , NuIIi, inyerunt.
thii
qui^, ciritatem
unquam dedimus alii, quam tibi et Herculi.
deditus, cujus nec naturam uec
modum norerat^
Herculis
£t homo gloriae
Liberique
restigia
sequens , ad socium honoris sui respexit a dantibus : tanquam coelum , quod
mente ranissima complectebatur, teneret, quia Herculi aequabatur. Quid enim
simile habebat yaesanus adolescens ,
illi
ciii
pro
rirtute
erat felix temeritas ?
orbem terrarum transiit non concupiscendo sed
rindicando. Quid rinceret malorum hostis, bonorum rindex, terrarum marisque pacator? At etc. Id. de benef. IV, 8. Hunc (lorem)
page 9, segment 2/2
etLiberum patrem,
et Herculem ac Mercurium nostri (Stoici) putant.
Liberum patrem, quia omnium parens sit, quod ab eo primum inrenta seminum vis est, consultura per
Hercules nihil
sibi ricit:
,
Toluptatem) Herculem, quia ris ejus inricta sit, quandoque lassata fuerit opeId de tranq. animi 15. £go Herculem fleam^
ribus editis, in ignem recessura.
quod rirus
impensa
uritur,
inrenerunt,
Gatonem, aut Regulum? Omnes illi leri temporis
quomodo aetemi fierent: ad immortalitatem moriendo
aut
renerunt. "
His
quidem Stoicorum
quibus, nisi arctioribus dissertatio nostra
circumscripta esset finibus, alia quaedam idem probantia addere possemus , id,
quod supra contendimus, erincitur, Herculis personam illis philosophis inscrdictis,
ad imaginem Sapientis sui exei^plo adumbrandam.
Sed quamquam
Iqci
quos ex Stoicorum libris eiscripsimus , luculenter commonstrant , honestatis specie Herculem nostrts esse commendatum, tamen
quaeri potest, quao
riisse
,
l^j
»