Stoicorvm Vetervm Fragmenta – Volume 1
- Disponibilité
- Texte consultable
- Qualité du texte
- Contrôles automatiques réussis
- Format du texte
- Transcription fournie par l’archive numérique
- Type de document
- Étude savante
- Droits d’usage
- Domaine public
- Extraits
- 348
page 7, segment 1/2
Praefatio.
Chrysippi Stoici fragmenta colligendi auctor mihi exstitit Usener,
vir summe venerandus, anno 1886; idemque qua via ac ratione ar-
duum opus aggredi oporteret, docuit. Deinde easu accidit, ut ab Or-
dine Philosophorum Gottingensi praemium promitteretur, siquis Zeno-
nis, Cleanthis, Chrysippi Stoicorum principum et discipulorum reliquias
ad res ethieas, politicas, divinas spectantes collegisset. Ego vero, cum
Zenonis et Cleanthis reliquias a Wellmanno et Wachsmuthio ita vi-
derem collectas, ut non multa iis adici possent, in Chrysippum, quem
neglectum iacere videbam, omnem laborem conferre perrexi, ut non
solum ethica, politica, theologica, sed omnia eius fragmenta complec-
terer. Postea demum, cum haee Chrysippeorum collectio ad finem
aliquo modo perducta et ab Ordine Philosophorum Gottingensi praemio
ornata esset, ita opus amplificavi, ut non solum Zenonem et Cleanthem,
sed etiam minores Stoicos, qui ante Panaetium fuerunt, comprehen-
derem. Atque in hac re summam quidem operam dedi, ne quid me
fugeret, sed non potui omnes auctores, quos Chrysippi causa perle-
geram, iterum pertractare. Itaque quae altero et tertio volumine pro-
ponuntur Chrysippi et discipulorum fragmenta, a me accurata aucto-
rum lectione collecta sunt; Zenonis autem et Cleanthis fragmentorum
collectio, quae primo volumine continetur, ex Wellmanni, Wachs-
muthii, Pearsoni (the fragments of Zeno and Cleanthes London 1891)
libris ita repetita est, ut eam ad mei operis rationem universam ac-
commodarem et quatenus possem, supplerem et corrigerem. Quod
hie profiteri aequum duxi, ut viris illis doctis debitam gratiam re-
ferrem. ;
Itaque Chrysippeae quidem philosophiae accuratam atque plenam
imaginem, quatenus potui, hoc opere adumbravi, Zenoni autem et Cle-
anthi ea tantum adscripsi, quae
page 7, segment 2/2
in fontibus ipsis nominatim ad eos
referuntur. Ita enim res se habet: eam Stoicae doctrinae formam,
quae imperatorum Romanorum aetate fuit, uberrimis testimoniis
illustrare possumus eademque ex Chrysippi auctoritate tota pendet.
3
page 8, segment 1/2
ἫΝ PRAEFATIO
Zeno et Cleanthes quid docuerint, ita tantum enucleari potest, ut
quae nominatim ad eos referuntur, et cum hac Chrysippea philosophia
et eum Posidonianis οὐ eum Socratieis οὐ Academicis Zenonis ante-
cessoribus diligenter comparentur. Hunc igitur laborem exantlare
neque volui neque potui, sed fundamenta tantum struere, unde illae
quaestiones proficiscerentur. Nam fragmentorum collectiones ita in-
stitui oportet, ut ad ipsam quasi substantiam traditionis facilis aditus
paretur. Ea vero quae.non nisi subtili disquisitione ex illa materia
extrahi possunt atque ea maxime quae sola coniectura quamvis pro-
babili nituntur, ab eiusmodi collectione proeul habenda esse censeo.
Quae cum ita sint, fieri non potest, ut Zenonis aut Cleanthis philo-
sophiam ex sola fragmentorum lectione aliquis intellegat; potest fieri,
ut intellegat Chrysippum. Altero igitur et tertio volumine hoe pri-
mum volumen illustrabitur.
Atque de ratione in illis à me inita plura mihi erunt praefanda,
eum de totius operis ratione pauca etiam monuero. Ordinem frag-
mentorum ubique, etiam in minoribus philosophis ex doctrinae ratione
constitui, quae nisi ex altero et tertio volumine. intellegi non potest.
Zenoni, Cleanthi, Chrysippo indices subieci, quibus ad singulos libros
fragmenta librorum titulis insignita referuntur. Eam rationem secu-
tus sum, quia doctrinam philosophorum restituentibus maxime inser-
vire volui, - Testimonia quae ad vitam, mores, stilum philosopho-
rum pertinerent, ubique placitis et fragmentis praemisi. Dicta
(ἀποφϑέγματα, χρείας), sicubi maior numerus exstabat, post fragmenta
eollocavi. - Adnotationem criticam ita conformavi, ut lectiones ex
virorum doctorum coniecturis profectas sive ἃ me ipso novatas signi-
fiearem. Praeterea ex fontium editionibus criticis eas
page 8, segment 2/2
lectionis varie-
tates adscripsi, quae ad res in fragmentis tractatas aliquid faeere vi-
derentur. In Diogenis Laértii textu recensendo copiis usus sum ab
Hermanno Diels et Edgaro Martini benigne mihi commodatis. Ubi
non suppetebat apparatus criticus ipse, quantum potui, elaboravi, ut
corruptelis textum purgarem. !
Quae primo volumine continentur Herilli, Dionysii Metathe-
meni, Persaei, Sphaeri fragmenta, perpauca sunt neque sperari potest
plura investigatum iri. Nam brevis fuit eorum auctoritas; atque ta-
lium scriptorum siqui libris utuntur, nomina eorum, ut doctrinae
speciem captent, prae se ferre solent. Plura tenemus Aristonis Chii
fragmenta, quamquam libros ab ipso conscriptos praeter epistulas
fuisse nullos Panaetius et Sosicrates dixerunt. Sed de Aristone Ceo
Peripatetico in eorum quae composui fragmentorum nullo cogitari
potest. Ea partim ad doctrinam Chii pertinent, quae etiamsi nullus
page 9, segment 1/2
PRAEFATIO V
eius liber exstitisset, ex Chrysippi libris illum impugnantibus cum
Stoicis tum adversariis Stoicorum nota esse poterant, partim facete
dicta sunt, item Chio, non Ceo tribuenda. Nam ὁμοιωμάτων collec-
tionem, qua Stobaeus vel vetustioris florilegii auctor usus est, ad
Chium pertinere, et ipse Stobaeus testatur et Laértii vita docet, in
qua dialeeticorum sophismata eum aranearum telis comparantur. Vi-
dentur autem multae Aristonis scholae ab auditoribus litteris man-
datae esse, unde Seneca amplam illam enarrationem epist. £94 (n. 359)
haurire potuit. Atque ex scholis et commentariis etiam similitu-
dines illae (ὁμοιώματα) ab aliis colligi potuerunt.
In altero et tertio volumine Chrysippi fragmenta et doctrinae
testimonia eum iis testimoniis quae ad generalem Stoicorum doctri-
nam pertinent, ita composui, ut eam doctrinae formam, quae impe-
ratorum aetate fuit, quam plenissime repraesentarem. Atque typorum
genere tria locorum genera ita distinxi, ut rectis typis maioribus ipsa
Chrysippi fragmenta imprimenda eurarem, i. e. locos, quibus ipsa Chry-
sippi verba servantur, obliquis typis eiusdem mensurae, quae de pla-
citis Chrysippi, addito nomine philosophi, proderentur aut certa ra-
tione ad ea referri possent, minutis denique typis, quae aliquo modo
ad cognoscendam Chrysippi doctrinam utilia viderentur. Atque moneo
lectores, ne ea omnia, quae hoc tertio locorum genere complexus sum,
pro veris et propriis Chrysippi fragmentis a me vendi arbitrentur;
sed omnia eiusmodi esse puto, ut aliquam necessitudinem cum Chry-
sippi doctrina habeant. Nam quis neget, ubi de ipso Chrysippo fontes
nihil produnt, etiam ea ad nos pertinere, quae alii philosophi ex Chry-
sippi doctrina profecti eoque fundamento usi docuerunt. Itaque iis
materiam utilem volui commodare, qui ex
page 9, segment 2/2
ipsis fragmentis Chrysippi
el doctrinae testimoniis profecti, adhibitis etiam obscurioribus vesti-
giis, de eius philosophia quaerere vellent. Eorum autem placitorum,
quorum satis amplam testimoniorum copiam iam collectam haberem,
quotiens plura etiam inveniebam testimonia, ea quae nihil novi con-
tinerent neque ulla re memorabilia viderentur consulto omisi. Quae
vero ad philosophiam Chrysippi aecuratius cognoscendam utilia suut,
ea volui quidem omnia complecti; siqua omisi, invitus feci. Sed fieri
non potuit, ut omnia unius placiti testimonia uno capite coniuncta
traderentur, quia fontium loci saepe ad res diversissimas pertinent;
quos discerpi et per singula capita distribui vetabat sententiarum in
ipso fonte conexus, quem servari oportebat. Itaque quae de quoque
placito testimonia hoe opere contineantur, non nisi ex indicibus sub-
iectis intellegi poterit. |
Praeter fragmenta apud alios scriptores servata libri ipsius Chry-
page 10, segment 1/2
"v1 PRAEFATIO
sippl, quamquam mutili, ad nos pervenerunt per papyros. 1. In Herc.
Vol. Coll. Alt. V 22 - 25 misera frustula exstant alterius de provi-
dentia libri. Septem columnae sunt eius libri extremae, cum sub-
scriphione Χρυσίππου περὶ προνοίας B, editae post Neapolitanos a
Gerckio in Fleck. annal. suppl. XIV p. 710. Quas cum imn illo capite
Vol. Il quod est de providentia (p. 322sq.) omiserim, hic ea propo-
nere libet, quae aliquem fructum praebere possint. In col I haec
fere agnoscuntur: ἐν τῶ(ι κ)όσίμωι τὰ κακὰ) κατ᾽ ἐπακολ(ούϑησιν oL)|-
μαι γίνεσϑαι (δι᾽ ἀγαϑὰ | μεῶξονα ὄντ(α, quae sententia etiam a Gellio
fr. 1110 (Vol. II p. 336) Chrysippo tribuitur. In col II disputasse
videtur, omnia in mundo necessario fieri πλὴν τῶν πραὶ) χϑέν(τω)ν
ὑφ᾽ ἡμῶν | καὶ τῶν (ἄγλλων ξ(ών) ov. In col III nihil intelligi po-
test. In ecol IV de cognominibus Iovis disputatur, ut apud auctorem
περὶ Κόσμου cp. ἴ et apud Dionem in Olympica: v)óv (Zfíe σ)ωτῆρα
εἶναι (καὶ) | φί(λιον) καὶ ξένιον (καὶ) | πολι(έα) καὶ ἄλλως (zxoAA«|qóg
ὀνομα)σϑῆ(ναι. In col V primum dicit, se iam finem huic libro im-
positurum esse: αὐτοῦ καταπαύων τὸν λόγον. Deinde capita quae-
dam disputationis enumerare incipit, quorum primum est: unam esse
naturam unumque mundum: δεῖ γὰρ διειληφέναι πρῶτον μὲν ὅτι (εἰ
pap.) οὐκ ἐνδέχ(ε)γται φύσιν ἄλ(λην) εἶναι καὶ ἄλλου(ς κ)όσμους (καὶ)
ὅτι οὗτος ὁ κό(σμος) χατ(έσ)τη (τῆ)ν (φ)ύσει ἀνε(λ)λιπῶς ἀπέχων
πάντ(α) τὰ (ὄν)γτα. Cf. Vol II n. 530sq. In his verbis ἀνελλιπῶς
significat ,ita ut nihil deesset^, scil. ex materia, quia mundus £x πάσης
τῆς οὐσίας factus est. Quod moneo propter Gerckium, qui adnotat:
ἀνελλιπῶς - ἀνεκλείπτως. - Ad deos sive daemones pertinere viden-
tur, quae in col VI leguntur: (τῶν) μὲν x«9'04ov δεχτικῶν ὄντων
ἀρετῆς, οὐ κακίας, τῶν δ᾽ εὐαναλήπτως
page 10, segment 2/2
π(ρὸ)ς αὐτὴ(ν ἐ)χ(ό)ν των,
ἐὰν μὴ τὐχ(ωσιὴν ἤδη ἔχοντες. Πίερὶ) δαιμόνων [λαι.... εἰ pap.]
φ(ύ)σεως (xa9ó;A)ov ταῦτα διειληφέναι | (π)ὴροσῆκεν. Sequentia non
certa ratione suppleri possunt. - In col. VII haec leguntur: ἐὰν τὰ
Ou(o)e (im)|yévqvow (π)φονοίαι, (v)o | ΖΦ(ιδ)ς προνοίας) τα(ῦτ)α |
(διγωκῆσϑαί(ι) [ωὠκεισϑα pap.], Ó&/» ἐ(πελ)ϑεῖν ἀρχομένους ἀ(π)ὸ | τῶν
(ψγυχῶν καὶ τῶν | φύσεων, καϑά(περ) ἐ(να)ρχόμενος (ε)ἷπα, ῥηϑήσε,
τα(ι) δέ τι περὶ τούτων | καὶ ἐν τοῖς ἐχομέν(οις. | Τόπον δ᾽ αὐτοῦ
κατα - . Scil rationem, qua Juppiter per providentiam mundum gu-
bernat, demonstrari oportet ex ea ratione, qua plantae a naturis, ani-
malia ab animis suis reguntur (ἀπὸ τῶν ψυχῶν καὶ τῶν φύσεων).
Deinde habemus 2. Χρυσίππου “ογικῶν Ζητημάτων A, editum a
Croenerto Herm. XXXVI552sq., a me Vol.II p.96sq., qui quamquam
nondum ita restitutus est, ut totus conexus sententiarum perspici
possit, multa tamen insunt, quae optime intellegantur et de logica
page 11, segment 1/2
PRAEFATIO vH
Chrysippi ratione nova nos edoceant. Hie liber dubitari non potest,
quin idem sit, de quo Valerius Maximus VIII 7, 10 (Vol. II n. 19 p. 10)
haec prodidit: ,Citerioris aetatis metas, sed non parvi tamen spatii
Chrysippi vivacitas flexit: nam octogesimo anno coeptum undequadra-
gesimum “ογικῶν exactissimae subtilitatis volumen reliquit^ Patet
enim haee non referri posse ad omnia Chrysippi scripta logica, quae
trecenta et undecim fuisse catologus Laértianus testatur (Vol. II p. 8, 26
huius operis) sed certum aliquod significatur opus logicum, quod
undequadraginta fuit voluminum. Huius titulum non fuisse 2oy:-
κῶν 4 simpliciter, sed “ογικῶν Ζητημάτων A460 nos docet auctor
eatalogi Laértiani, qui, postquam cetera scripta logica per quattuor
locos disposita enumeravit, quintum locum addit: “ογικοῦ τόπου
rà τῶν προειρημένων τεττάρων διαφορῶν ἐκτὸς ὄντα καὶ περι-
ἔχοντα (ràg) σποράδην καὶ οὐ σωματικὰς ξητήσεις λογικὰς περὶ τῶν
καταλεγομένων. Ζητημάτων 40. Conspirat numerus librorum. Neque
Ζητήματα hoc opus, quod ad solam logicam pertineret, inscriptum
fuit, cum etiam ἠϑικά et φυσικά Chrysippi ξητήματα exstarent, sed
Ζητήματα λογικά. lllud λογικά in catalogo omitti poterat, cum ex
antecedentibus subintelligeretur. Itaque etiam titulus cum Valerio
Maximo conspirat. Nam ex plena tituli forma: λογικὰ ξητήματα, Va-
lerius ξητήματα, catalogus λογικά omisit. Accedit quod ea, quae
Valerius de illo Chrysippi opere prodit, ex iis demum intelligi pos-
sunt, quae catalogus Laértii docet. Collectae erant in hoc opere mi-
nores quaestiunculae logicae, quae propter parvum ambitum separatis
voluminibus edi non poterant; eaeque ad omnes logicae partes perti-
nebant, unde factum est, ut tota collectio ad nullam e quattuor illis
partibus referri posset. Per se intelligitur non uno
page 11, segment 2/2
tempore, sed per
singula volumina hoc opus editum esse, quotiens quaestionum con-
seriptarum summa modici voluminis ambitum aequaret. Inde factum
est, αὐ undequadragesimum idemque ultimum volumen a sene philo-
sopho paulo ante obitum conficeretur. Atque ea re uti potuit auctor
Valerii, ut Chrysippi constantiam usque ad mortis limen in labore
perseverantis illustraret. Huius igitur operis prinum volumen nunc
nobis restituit Croenerti industria.
Item ipsius Chrysippi liber vulgo creditur 3. Papyrus Letronnii
περὶ ἀποφατικῶν, denuo post Th. Bergkium a me editus Vol. II p.52sq.
Atque certum est hanc scriptionem ad Stoicam eamque Chrysippi
περὶ ἀποφατικῶν doctrinam aliquo modo pertinere. Sed ipsum Chry-
sippi librum περὶ ἀποφατιχῶν nos tenere eredi non potest. Nihil
enim docetur, sed enuntiata negativa ex poétarum libris collecta ad
examinandum proponuntur utrum sint ἀποφατικά necne. Itaque vi-
page 12, segment 1/2
"VIII PRAEFATIO
dentur haec vel in usum discipuli alicuius scripta esse, ut ille exer-
citationis gratia sententias poétarum examinaret, vel quod probabilius
videtur ab ipso discipulo scripta. Fortasse magister nihil nisi ipsos
po&ütarum locos discipulo tradidit iussitque eum ratione syllogistica
examinare, num essent ἀποφατικὰ ἀξιώματα. Atque partim sunt,
partim non sunt. Rem propositam ut recte perficeret, oportebat disci-
pulum ei ea quae de axiomatis eb ea quae de syllogismis Chrysippus
docuerat, cognita et perspecta habere. Sed ille valde indoctus fuisse
videtur. Nam omnia in suspenso reliquit, cum ναὶ οὐ et propositio-
nibus minoribus (ταῖς προσλήψεσι) et conclusionibus (ταῖς ἐπιφοραῖς)
omnibus adpingeret, postmodo alterum ex illis vocabulis, sive vof sive
οὐ, prout melius visum esset deleturus. "Talis scriptio videretur a
magistro proficisci potuisse, qui discipulum proprio iudicio usum aut
ναί aub οὐ delere iuberet, nisi omnes fere illi syllogismi ita confor-
mati essent, ut nihil concludi posset, si propositio minor affirmaretur.
Hane enim plerique formam habent: εἰ τὸ πρῶτον τὸ δεύτερον" ναί"
οὔ τὸ δεύτερον. ναί οὔ. τὸ πρῶτον. Patet hac syllogismi forma
nihil concludi potuisse, nisi negata secunda propositione. Tum enim
κατὰ τὸν δεύτερον Χρυσίππου ἀναπόδεικτον hic syllogismus evadit:
εἶ τὸ πρῶτον, τὸ δεύτερον᾽ ἀλλὰ μὴν οὐ τὸ δεύτερον οὐκ ἄρα τὸ
πρῶτον eaque ratione discipulus eas poétarum sententias agnoscere
poterat, quae non essent ἀποφατικὰ ἀξιώματα. Affirmata autem altera
propositione patet nihil omnino concludi potuisse. - Pauci sunt syl-
logismi χατὰ τὸν πρῶτον Χρυσίππου ἀναπόδεικτον hac forma usi:
εἶ τὸ πρῶτον τὸ δεύτερον" ναί᾽ οὔ" τὸ πρῶτον᾽ vei οὔ" τὸ δεύτερον:
(1) 2, 12, 14, 15, 22. In his igitur scriptor id enuntiatum, quod
ei ad examinandum erat
page 12, segment 2/2
propositum, λῆγον posuit ἐν τῷ συνημμένῳ
i e. in propositione maiore. Haec forma erat ex usu, ubi propositio
minor (ἡ πρόσληφις) affirmari poterat. Negata enim nulla omnino
evadit conelusio. Mirum vero accidit, quod iis tantum locis hac forma
usus est, quibus propositionem minorem negari oportebat. Itaque
cum tanta appareat in tota scriptione scriptoris inscitia, a Chrysippo
certe non profecta est, acutissimo logicae auctore. Atque cum tota
ralio vitiosa sit, dubitari potest, num singula, quae in papyro exstant,
errata corrigere liceat. - Quae cum ita sint, erunt fortasse qui om-
nino hune libellum in Chrysippeorum syllogen a me recipiendum
fuisse negent. His vero non assentior. Insunt enim in hoc libello,
quamvis pauca pro amplitudine, vestigia Chrysippeae doctrinae. Ad
syllogisticam quidem doetrinam nihil lucramur, nisi quod Stoicorum
est, lemmatis condicionalibus plerumque uti; quae vero de axiomatis
Chrysippus docuit, aliquomodo illustrantur. Sed de ipsa doctrina