Contre les professeurs, livres I à VI de Contre les savants Section 214

Πλὴν τοιαῦτα μέν πολλὰ πρὸς τοὺς γραμματικοὺς ἐν- δέχεται λέγειν ἵνα δέ μμιὴ δοκῶμεν ἐν πᾶσιν ἀπορητικοὶ τυγχάνειν, ἐπὶ τὴν ἐξ ἀρχῆς πρόθεσιν ἀναδραμόντες φή- σομεν ὡς εἴπερ ὁ βαρβαρισμὸς παράπτωσίς ἐστι παρὰ τὴν κοινὴν συνήθειαν ἐν μιᾷ λέξει θεωρούμενος, ὡσαύ- τως δέ καὶ ὁ σολοικισμὸς ἐν πολλαῖς λέξεσι τὴν ὑπόστα- σιν λαμβάνων, καὶ ἔστι βάρβαρον μιὲν τὸ † τράπεζα διὰ τὸ μὴ σύνηθες εἶναι τὸ ῥῆμα, σόλοικον δὲ τὸ πολλὰ περι- πατήσας κοπιᾷ μου τὰ σκέλη’ διὰ τὸ μὴ λέγεσθαι τῇ κοινῇ συνηθείρ, ὡμολόγηται ὅτι ἡ μὲν ἀναλογικὴ τέχνη ὄνομα κενόν ἐστι πρὸς τὸ μὴ βαρβαρίζειν ἢ σολοικίζειν, δεῖ δέ τὴν συνήθειαν παρατηρεῖν καὶ ἀκολούθως αὐτῇ διαλέγεσθαι.

Many such arguments can be made against the grammarians. But lest we seem aporetic in every respect, we shall return to our original purpose and say that if barbarism is an error contrary to common custom observed in one word, and solecism likewise receives its existence in several words, and if †trapeza is barbarous because the word is not customary, while “having walked much, my legs is tired” is a solecism because it is not said in common usage, then it has been admitted that the art of analogy is an empty name as regards avoiding barbarism or solecism, and that one must observe custom and speak in accordance with it.

On peut adresser bien d’autres arguments de ce genre aux grammairiens. Mais pour ne pas paraître aporétiques en toute chose, revenons à notre intention initiale. Si le barbarisme est une faute contre l’usage commun observée dans un mot, et si pareillement le solécisme reçoit son existence dans plusieurs mots; si †τράπεζα† est barbare parce que le terme n’est pas usuel, et «Ayant beaucoup marché, mes jambes souffrent» est un solécisme parce que l’usage commun ne le dit pas, il est reconnu que l’art analogique est un nom vide pour éviter barbarismes et solécismes, et qu’il faut observer l’usage et parler conformément à lui.