Cratyle Passage 409

ΣΩ. ἔοικε τοίνυν κατάδηλον γενόμενον ἂν μᾶλλον εἰ τῷ Δωρικῷ τις ὀνόματι χρῷτο - ἅλιον γὰρ καλοῦσιν οἱ Δωριῆς - ἅλιος οὖν εἴη μὲν ἂν κατὰ τὸ ἁλίζειν εἰς ταὐτὸν τοὺς ἀνθρώπους ἐπειδὰν ἀνατείλῃ, εἴη δʼ ἂν καὶ τῷ περὶ τὴν γῆν ἀεὶ εἱλεῖν ἰών , ἐοίκοι δʼ ἂν καὶ ὅτι ποικίλλει ἰὼν τὰ γιγνόμενα ἐκ τῆς γῆς· τὸ δὲ ποικίλλειν καὶ αἰολεῖν ταὐτόν. ΕΡΜ. τί δὲ ἡ σελήνη ; ΣΩ. τοῦτο δὲ τὸ ὄνομα φαίνεται τὸν Ἀναξαγόραν πιέζειν. ΕΡΜ. τί δή; ΣΩ. ἔοικε δηλοῦντι παλαιότερον ὃ ἐκεῖνος νεωστὶ ἔλεγεν, ὅτι ἡ σελήνη ἀπὸ τοῦ ἡλίου ἔχει τὸ φῶς. ΕΡΜ. πῶς δή; ΣΩ. τὸ μέν που σέλας καὶ τὸ φῶς ταὐτόν. ΕΡΜ. ναί. ΣΩ. νέον δέ που καὶ ἕνον ἀεί ἐστι περὶ τὴν σελήνην τοῦτο τὸ φῶς, εἴπερ ἀληθῆ οἱ Ἀναξαγόρειοι λέγουσιν· κύκλῳ γάρ που ἀεὶ αὐτὴν περιιὼν νέον ἀεὶ ἐπιβάλλει, ἕνον δὲ ὑπάρχει τὸ τοῦ προτέρου μηνός. ΕΡΜ. πάνυ γε. ΣΩ. Σελαναίαν δέ γε καλοῦσιν αὐτὴν πολλοί. ΕΡΜ. πάνυ γε. ΣΩ. ὅτι δὲ σέλας νέον καὶ ἕνον ἔχει ἀεί , Σελαενονεοάεια μὲν δικαιότατʼ ἂν τῶν ὀνομάτων καλοῖτο, συγκεκροτημένον δὲ Σελαναία κέκληται. ΕΡΜ. διθυραμβῶδές γε τοῦτο τοὔνομα, ὦ Σώκρατες. ἀλλὰ τὸν μῆνα καὶ τὰ ἄστρα πῶς λέγεις; ΣΩ. ὁ μὲν μεὶς ἀπὸ τοῦ μειοῦσθαι εἴη ἂν μείης ὀρθῶς κεκλημένος, τὰ δʼ ἄστρα ἔοικε τῆς ἀστραπῆς ἐπωνυμίαν ἔχειν. ἡ δὲ ἀστραπή, ὅτι τὰ ὦπα ἀναστρέφει , ἀναστρωπὴ ἂν εἴη, νῦν δὲ ἀστραπὴ καλλωπισθεῖσα κέκληται. ΕΡΜ. τί δὲ τὸ πῦρ καὶ τὸ ὕδωρ; ΣΩ. τὸ πῦρ ἀπορῶ· καὶ κινδυνεύει ἤτοι ἡ τοῦ Εὐθύφρονός με μοῦσα ἐπιλελοιπέναι, ἢ τοῦτό τι παγχάλεπον εἶναι. σκέψαι οὖν ἣν εἰσάγω μηχανὴν ἐπὶ πάντα τὰ τοιαῦτα ἃ ἂν ἀπορῶ. ΕΡΜ. τίνα δή; ΣΩ. ἐγώ σοι ἐρῶ. ἀπόκριναι γάρ μοι· ἔχοις ἂν εἰπεῖν πῦρ κατὰ τίνα τρόπον καλεῖται; ΕΡΜ. μὰ Δίʼ οὐκ ἔγωγε. ΣΩ. σκέψαι δὴ ὃ ἐγὼ ὑποπτεύω περὶ αὐτοῦ. ἐννοῶ γὰρ ὅτι πολλὰ οἱ Ἕλληνες ὀνόματα ἄλλως τε καὶ οἱ ὑπὸ τοῖς βαρβάροις οἰκοῦντες παρὰ τῶν βαρβάρων εἰλήφασιν. ΕΡΜ. τί οὖν δή; ΣΩ. εἴ τις ζητοῖ ταῦτα κατὰ τὴν Ἑλληνικὴν φωνὴν ὡς εἰκότως κεῖται, ἀλλὰ μὴ κατʼ ἐκείνην ἐξ ἧς τὸ ὄνομα τυγχάνει ὄν, οἶσθα ὅτι ἀποροῖ ἄν. ΕΡΜ. εἰκότως γε.

Socrates. I think it would be clearer if we were to use the Doric form of the name. The Dorians call it Ἅλιος . Now ἅλιος might be derived from collecting ( ἁλίζειν ) men when he rises, or because he always turns ( ἀεὶ εἱλεῖν ) about the earth in his course, or because he variegates the products of the earth, for variegate is identical with αἰολλεῖν . Hermogenes. And what of the moon, Selene? Socrates. That name appears to put Anaxagoras in an uncomfortable position. Hermogenes. How so? Socrates. Why, it seems to have anticipated by many years the recent doctrine of Anaxagoras, that the moon receives its light from the sun. Hermogenes. How is that? Socrates. Σέλας (gleam) and φῶς (light) are the same thing. Hermogenes. Yes. Socrates. Now the light is always new and old about the moon, if the Anaxagoreans are right; for they say the sun, in its continuous course about the moon, always sheds new light upon it, and the light of the previous month persists. Hermogenes. Certainly. Socrates. The moon is often called Σελαναία . Hermogenes. Certainly. Socrates. Because it has always a new and old gleam ( σέλα νέον τε καὶ ἕνον ) the very most fitting name for it would be Σελαενονεοάεια , which has been compressed into Σελαναία . Hermogenes. That is a regular opera bouffe name, Socrates. But what have you to say of the month ( μήν ) and the stars? Socrates. The word month ( μείς ) would be properly pronounced μείης , from μειοῦσθαι , to grow less, and I think the stars ( ἄστερα ) get their name from ἀστραπή (lightning). But ἀστραπή , because it turns our eyes upwards ( τὰ ὦπα ἀναστρέθει ), would be called ἀναστρωπή , which is now pronounced more prettily ἀστραπή . Hermogenes. And what of πῦρ (fire) and ὕδωρ (water)? Socrates. Πῦρ is too much for me. It must be that either the muse of Euthyphro has deserted me or this is a very difficult word. Now just note the contrivance I introduce in all cases like this which are too much for me. Hermogenes. What contrivance? Socrates. I will tell you. Answer me; can you tell the reason of the word πῦρ ? Hermogenes. Not I, by Zeus. Socrates. See what I suspect about it. I know that many Greeks, especially those who are subject to the barbarians, have adopted many foreign words. Hermogenes. What of that? Socrates. If we should try to demonstrate the fitness of those words in accordance with the Greek language, and not in accordance with the language from which they are derived, you know we should get into trouble. Hermogenes. Naturally.

Socrate. Je pense que ce serait plus clair si nous employions la forme dorienne du nom. Les Doriens l’appellent Ἅλιος. Or ἅλιος pourrait dériver du fait qu’il rassemble (ἁλίζειν) les hommes à son lever, ou qu’il tourne toujours (ἀεὶ εἱλεῖν) autour de la terre dans sa course, ou encore qu’il donne des couleurs variées aux produits de la terre, car « varier les couleurs » revient à αἰολλεῖν.

Hermogène. Et qu’en est-il de la lune, Séléné ?

Socrate. Ce nom semble mettre Anaxagore dans une position embarrassante.

Hermogène. Comment cela ?

Socrate. Eh bien, il paraît avoir devancé de bien des années la doctrine récente d’Anaxagore, selon laquelle la lune reçoit sa lumière du soleil.

Hermogène. Comment cela ?

Socrate. Σέλας, l’éclat, et φῶς, la lumière, sont une seule et même chose.

Hermogène. Oui.

Socrate. Or, autour de la lune, la lumière est toujours nouvelle et ancienne, si les disciples d’Anaxagore ont raison. Ils disent en effet que le soleil, dans sa course continuelle autour de la lune, répand toujours sur elle une lumière nouvelle, tandis que la lumière du mois précédent persiste.

Hermogène. Assurément.

Socrate. La lune est souvent appelée Σελαναία.

Hermogène. Assurément.

Socrate. Parce qu’elle possède toujours un éclat nouveau et ancien (σέλα νέον τε καὶ ἕνον), le nom qui lui conviendrait le mieux serait Σελαενονεοάεια, lequel a été contracté en Σελαναία.

Hermogène. Voilà un vrai nom d’opéra bouffe, Socrate. Mais qu’as-tu à dire du mois (μήν) et des astres ?

Socrate. Le mot mois (μείς) devrait se prononcer correctement μείης, de μειοῦσθαι, diminuer, et je pense que les astres (ἄστερα) tirent leur nom de ἀστραπή, l’éclair. Mais ἀστραπή, parce qu’il fait se tourner nos yeux vers le haut (τὰ ὦπα ἀναστρέθει), devrait s’appeler ἀναστρωπή, que l’on prononce aujourd’hui plus joliment ἀστραπή.

Hermogène. Et qu’en est-il de πῦρ, le feu, et de ὕδωρ, l’eau ?

Socrate. Πῦρ me dépasse. Il faut ou bien que la Muse d’Euthyphron m’ait abandonné, ou bien que ce mot soit très difficile. Remarque donc l’expédient que j’introduis dans tous les cas de ce genre qui me dépassent.

Hermogène. Quel expédient ?

Socrate. Je vais te le dire. Réponds-moi : peux-tu expliquer le mot πῦρ ?

Hermogène. Non, par Zeus.

Socrate. Vois ce que je soupçonne à son sujet. Je sais que beaucoup de Grecs, surtout ceux qui sont soumis aux barbares, ont adopté beaucoup de mots étrangers.

Hermogène. Qu’en résulte-t-il ?

Socrate. Si nous tentions de démontrer la justesse de ces mots d’après la langue grecque, et non d’après la langue dont ils proviennent, tu sais que nous nous mettrions dans l’embarras.

Hermogène. Naturellement.