Cratyle Passage 412

ΣΩ. σωφροσύνη δὲ σωτηρία οὗ νυνδὴ ἐσκέμμεθα, φρονήσεως . καὶ μὴν ἥ γε ἐπιστήμη μηνύει ὡς φερομένοις τοῖς πράγμασιν ἑπομένης τῆς ψυχῆς τῆς ἀξίας λόγου, καὶ οὔτε ἀπολειπομένης οὔτε προθεούσης· διὸ δὴ ἐμβάλλοντας δεῖ τὸ εἶ ἑπεϊστήμην αὐτὴν ὀνομάζειν. σύνεσις δʼ αὖ οὕτω μὲν δόξειεν ἂν ὥσπερ συλλογισμὸς εἶναι, ὅταν δὲ συνιέναι λέγῃ, ταὐτὸν παντάπασιν τῷ ἐπίστασθαι συμβαίνει λεγόμενον· συμπορεύεσθαι γὰρ λέγει τὴν ψυχὴν τοῖς πράγμασι τὸ συνιέναι. ἀλλὰ μὴν ἥ γε σοφία φορᾶς ἐφάπτεσθαι σημαίνει. σκοτωδέστερον δὲ τοῦτο καὶ ξενικώτερον· ἀλλὰ δεῖ ἐκ τῶν ποιητῶν ἀναμιμνῄσκεσθαι ὅτι πολλαχοῦ λέγουσιν περὶ ὅτου ἂν τύχωσιν τῶν ἀρχομένων ταχὺ προϊέναι ἐσύθη φασίν. Λακωνικῷ δὲ ἀνδρὶ τῶν εὐδοκίμων καὶ ὄνομα ἦν Σοῦς · τὴν γὰρ ταχεῖαν ὁρμὴν οἱ Λακεδαιμόνιοι τοῦτο καλοῦσιν. ταύτης οὖν τῆς φορᾶς ἐπαφὴν σημαίνει ἡ σοφία, ὡς φερομένων τῶν ὄντων. καὶ μὴν τό γε ἀγαθόν, τοῦτο τῆς φύσεως πάσης τῷ ἀγαστῷ βούλεται τὸ ὄνομα ἐπικεῖσθαι. ἐπειδὴ γὰρ πορεύεται τὰ ὄντα, ἔνι μὲν ἄρʼ αὐτοῖς τάχος, ἔνι δὲ βραδυτής. ἔστιν οὖν οὐ πᾶν τὸ ταχὺ ἀλλὰ τὶ αὐτοῦ ἀγαστόν. τοῦ θοοῦ δὴ τῷ ἀγαστῷ αὕτη ἡ ἐπωνυμία ἐστίν, τἀγαθόν. δικαιοσύνη δέ, ὅτι μὲν ἐπὶ τῇ τοῦ δικαίου συνέσει τοῦτο κεῖται τὸ ὄνομα, ῥᾴδιον συμβαλεῖν· αὐτὸ δὲ τὸ δίκαιον χαλεπόν. καὶ γὰρ δὴ καὶ ἔοικε μέχρι μέν του ὁμολογεῖσθαι παρὰ πολλῶν, ἔπειτα δὲ ἀμφισβητεῖσθαι. ὅσοι γὰρ ἡγοῦνται τὸ πᾶν εἶναι ἐν πορείᾳ, τὸ μὲν πολὺ αὐτοῦ ὑπολαμβάνουσιν τοιοῦτόν τι εἶναι οἷον οὐδὲν ἄλλο ἢ χωρεῖν, διὰ δὲ τούτου παντὸς εἶναί τι διεξιόν, διʼ οὗ πάντα τὰ γιγνόμενα γίγνεσθαι· εἶναι δὲ τάχιστον τοῦτο καὶ λεπτότατον. οὐ γὰρ ἂν δύνασθαι ἄλλως διὰ τοῦ ὄντος ἰέναι παντός, εἰ μὴ λεπτότατόν τε ἦν ὥστε αὐτὸ μηδὲν στέγειν, καὶ τάχιστον ὥστε χρῆσθαι ὥσπερ ἑστῶσι τοῖς ἄλλοις. ἐπεὶ δʼ οὖν ἐπιτροπεύει τὰ ἄλλα πάντα διαϊόν , τοῦτο τὸ ὄνομα ἐκλήθη ὀρθῶς δίκαιον, εὐστομίας ἕνεκα τὴν τοῦ κάππα δύναμιν προσλαβόν.

Socrates. Σωφροσύνη (self-restraint) is σωτηρία (salvation) of φρόνησις (wisdom), which we have just been discussing. And ἐπιστήμη (knowledge) indicates that the soul which is of any account accompanies ( ἕπεται ) things in their motion, neither falling behind them nor running in front of them; therefore we ought to insert an epsilon and call it ἐπεϊστήμη . Σύνεσις (intelligence) in its turn is a kind of reckoning together; when one says συνιέναι (understand), the same thing as ἐπίστασθαι is said; for συνιέναι means that the soul goes with things. Certainly σοφία (wisdom) denotes the touching of motion. This word is very obscure and of foreign origin; but we must remember that the poets often say of something which begins to advance ἐσύθη (it rushed). There was a famous Laconian whose name was Σοῦς (Rush), for this is the Laconian word for rapid motion. Now σοφία signifies the touching ( ἐπαφή ) of this rapid motion, the assumption being that things are in motion. And the word ἀγαθόν (good) is intended to denote the admirable ( ἀγαστόν ) in all nature. For since all things are in motion, they possess quickness and slowness; now not all that is swift, but only part of it, is admirable; this name ἀγαθόν is therefore given to the admirable ( ἀγαστόν ) part of the swift ( θοοῦ ). It is easy to conjecture that the word δικαιασύνη applies to the understanding ( σύνεσις ) of the just ( τοῦ διαίον ) but the word δίκαιον (just) is itself difficult. Up to a certain point, you see, many men seem to agree about it, but beyond that they differ. For those who think the universe is in motion believe that the greater part of it is of such a nature as to be a mere receptacle, and that there is some element which passes through all this, by means of which all created things are generated. And this element must be very rapid and very subtle; for it could not pass through all the universe unless it were very subtle, so that nothing could keep it out, and it must be very swift, so that all other things are relatively at rest. Since, then, it superintends and passes through ( διαϊόν ) all other things, this is rightly called by the name δίκαιον , the sound of the kappa being added merely for the sake of euphony.

Socrate. Σωφροσύνη, la maîtrise de soi, est la σωτηρία, le salut, de la φρόνησις, la sagesse, dont nous venons de parler. Et ἐπιστήμη, la connaissance, indique que l’âme digne de quelque considération accompagne (ἕπεται) les choses dans leur mouvement, sans rester en arrière ni courir devant elles. C’est pourquoi nous devrions y insérer un epsilon et l’appeler ἐπεϊστήμη. À son tour, σύνεσις, l’intelligence, est une sorte de calcul en commun. Quand on dit συνιέναι, comprendre, on dit la même chose qu’ἐπίστασθαι, savoir, car συνιέναι signifie que l’âme va avec les choses. Assurément, σοφία, la sagesse, désigne le contact avec le mouvement. Ce mot est fort obscur et d’origine étrangère. Mais il faut nous rappeler que les poètes disent souvent d’une chose qui commence à avancer ἐσύθη, elle s’élança. Il y avait un célèbre Lacédémonien nommé Σοῦς, Élan, car tel est le mot laconien pour désigner un mouvement rapide. Or σοφία signifie le contact (ἐπαφή) avec ce mouvement rapide, dans l’hypothèse où les choses sont en mouvement. Quant au mot ἀγαθόν, le bien, il est destiné à désigner ce qui est admirable (ἀγαστόν) dans toute la nature. Puisque toutes choses sont en mouvement, elles possèdent rapidité et lenteur. Or tout ce qui est rapide n’est pas admirable, mais seulement une partie de ce qui l’est. Ce nom ἀγαθόν est donc donné à la partie admirable (ἀγαστόν) du rapide (θοοῦ). Il est facile de conjecturer que le mot δικαιασύνη s’applique à l’intelligence (σύνεσις) du juste (τοῦ διαίον), mais le mot δίκαιον, juste, est lui-même difficile. Jusqu’à un certain point, vois-tu, beaucoup d’hommes semblent s’accorder à son sujet, mais au-delà ils divergent. Ceux qui pensent que l’univers est en mouvement croient que sa plus grande partie est par nature un simple réceptacle, et qu’il existe un élément qui traverse tout cet ensemble, par l’intermédiaire duquel toutes les choses créées sont engendrées. Cet élément doit être très rapide et très subtil. Il ne pourrait en effet traverser tout l’univers s’il n’était assez subtil pour que rien ne puisse lui barrer le passage, et il doit être très rapide pour que toutes les autres choses soient relativement au repos. Puisque, donc, il gouverne et traverse (διαϊόν) toutes les autres choses, on l’appelle justement δίκαιον, le son du kappa n’ayant été ajouté que pour l’euphonie.