Cratylus Passage 417

ΕΡΜ. ταῦτα τὰ περὶ τὸ ἀγαθόν τε καὶ καλόν, συμφέροντά τε καὶ λυσιτελοῦντα καὶ ὠφέλιμα καὶ κερδαλέα καὶ τἀναντία τούτων. ΣΩ. οὐκοῦν τὸ μὲν συμφέρον ἤδη που κἂν σὺ εὕροις ἐκ τῶν πρότερον ἐπισκοπῶν· τῆς γὰρ ἐπιστήμης ἀδελφόν τι φαίνεται. οὐδὲν γὰρ ἄλλο δηλοῖ ἢ τὴν ἅμα φορὰν τῆς ψυχῆς μετὰ τῶν πραγμάτων, καὶ τὰ ὑπὸ τοῦ τοιούτου πραττόμενα συμφέροντά τε καὶ σύμφορα κεκλῆσθαι ἀπὸ τοῦ συμπεριφέρεσθαι ἔοικε, τὸ δέ γε κερδαλέον ἀπὸ τοῦ κέρδους. κέρδος δὲ νῦ ἀντὶ τοῦ δέλτα ἀποδιδόντι ἐς τὸ ὄνομα δηλοῖ ὃ βούλεται· τὸ γὰρ ἀγαθὸν κατʼ ἄλλον τρόπον ὀνομάζει. ὅτι γὰρ κεράννυται ἐς πάντα διεξιόν, ταύτην αὐτοῦ τὴν δύναμιν ἐπονομάζων ἔθετο τοὔνομα· δέλτα δʼ ἐνθεὶς ἀντὶ τοῦ νῦ κέρδος ἐφθέγξατο. ΕΡΜ. Λυσιτελοῦν δὲ τί δή; ΣΩ. ἔοικεν, ὦ Ἑρμόγενες, οὐχὶ καθάπερ οἱ κάπηλοι αὐτῷ χρῶνται, ἐὰν τὸ ἀνάλωμα ἀπολύῃ, οὐ ταύτῃ λέγειν μοι δοκεῖ τὸ λυσιτελοῦν, ἀλλʼ ὅτι τάχιστον ὂν τοῦ ὄντος ἵστασθαι οὐκ ἐᾷ τὰ πράγματα, οὐδὲ τέλος λαβοῦσαν τὴν φορὰν τοῦ φέρεσθαι στῆναί τε καὶ παύσασθαι, ἀλλʼ ἀεὶ λύει αὐτῆς ἄν τι ἐπιχειρῇ τέλος ἐγγίγνεσθαι, καὶ παρέχει ἄπαυστον καὶ ἀθάνατον αὐτήν, ταύτῃ μοι δοκεῖ ἐπιφημίσαι τὸ ἀγαθὸν λυσιτελοῦν· τὸ γὰρ τῆς φορᾶς λύον τὸ τέλος λυσιτελοῦν καλέσαι. ὠφέλιμον δὲ ξενικὸν τοὔνομα, ᾧ καὶ Ὅμηρος πολλαχοῦ κέχρηται, τῷ ὀφέλλειν · ἔστι δὲ τοῦτο τοῦ αὔξειν καὶ ποιεῖν ἐπωνυμία. ΕΡΜ. τὰ δὲ δὴ τούτων ἐναντία πῶς ἔχει ἡμῖν; ΣΩ. ὅσα μὲν ἀπόφησιν αὐτῶν, ὥς γέ μοι δοκεῖ, οὐδὲν δεῖ ταῦτα διεξιέναι. ΕΡΜ. ποῖα ταῦτα; ΣΩ. ἀσύμφορον καὶ ἀνωφελὲς καὶ ἀλυσιτελὲς καὶ ἀκερδές. ΕΡΜ. ἀληθῆ λέγεις. ΣΩ. ἀλλὰ βλαβερόν γε καὶ ζημιῶδες. ΕΡΜ. ναί. ΣΩ. καὶ τὸ μέν γε βλαβερὸν τὸ βλάπτον τὸν ῥοῦν εἶναι λέγει· τὸ δὲ βλάπτον αὖ σημαίνει βουλόμενον ἅπτειν · τὸ δὲ ἅπτειν καὶ δεῖν ταὐτόν ἐστι, τοῦτο δὲ πανταχοῦ ψέγει. τὸ βουλόμενον οὖν ἅπτειν ῥοῦν ὀρθότατα μὲν ἂν εἴη βουλαπτεροῦν, καλλωπισθὲν δὲ καλεῖσθαί μοι φαίνεται βλαβερόν. ΕΡΜ. ποικίλα γέ σοι, ὦ Σώκρατες, ἐκβαίνει τὰ ὀνόματα. καὶ γὰρ νῦν μοι ἔδοξας ὥσπερ τοῦ τῆς Ἀθηνάας νόμου προαύλιον στομαυλῆσαι, τοῦτο τὸ ὄνομα προειπὼν τὸ βουλαπτεροῦν.

Hermogenes. Those that are related to the good and the beautiful, such as συμφέροντα (advantageous), λυσιτελοῦντα (profitable), ὠφέλιμα (useful), κερδαλέα (gainful), and their opposites. Socrates. You might by this time be able to find the meaning of συμφέροντα by yourself in the light of the previous explanations, for it appears to be own brother to ἐπιστήμη . It means nothing else but the motion ( φορά ) of the soul in company with the world, and naturally things which are done by such a power are called συμφέροντα and σύμφορα because they are carried round with ( συμπεριφέρεσθαι ) the world. But κερδαλέον is from κέρδος (gain). If you restore nu in the word κέρδος in place of the delta, the meaning is plain; it signifies good, but in another way. Because it passes through and is mingled ( κεράννυται ) with all things, he who named it gave it this name which indicates that function; but he inserted a delta instead of nu and said κέρδος . Hermogenes. And what is λυσιτελοῦν ? Socrates. I do not think, Hermogenes, the name-giver gives the meaning to λυσιτελοῦν which it has in the language of tradesfolk, when profit sets free ( ἀπολύει ) the sum invested, but he means that because it is the swiftest thing in the world it does not allow things to remain at rest and does not allow the motion to come to any end ( τέλος ) of movement or to stop or pause, but always, if any end of the motion is attempted, it sets it free, making it unceasing and immortal. It is in this sense, I think, that the good is dubbed λυσιτελοῦν , for it frees ( λύει ) the end ( τέλος ) of the motion. But the word ὠφέλιμον is a foreign one, which Homer often uses in the verbal form ὀφέλλειν . This is a synonym of increase and create. Hermogenes. What shall be our explanations of the opposites of these? Socrates. Those of them that are mere negatives, need, I think, no discussion. Hermogenes. Which are those? Socrates. Disadvantageous, useless, unprofitable, and ungainful. Hermogenes. True. Socrates. But βλαβερόν (harmful) and ζημιῶδες (hurtful) do need it. Hermogenes. Yes. Socrates. And βλαβερόν means that which harms ( βλάπτον ) the flow ( ῥοῦν ); but βλάπτον means wishing to fasten ( ἅπτειν ), and ἅπτειν is the same thing as δεῖν (bind), which the name-giver constantly finds fault with. Now τὸ βουλόμενον ἅπτειν ῥοῦν (that which wishes to fasten the flow) would most correctly be called βουλαπτεροῦν , but is called βλαβερόν merely, as I think, to make it prettier. Hermogenes. Elaborate names these are, Socrates, that result from your method. Just now, when you pronounced βουλαπτεροῦν , you looked as if you had made up your mouth to whistle the flute-prelude of the hymn to Athena.

Hermogène. Ceux qui se rapportent au bien et au beau, comme συμφέροντα, avantageux, λυσιτελοῦντα, profitables, ὠφέλιμα, utiles, κερδαλέα, lucratifs, et leurs contraires.

Socrate. À présent, tu pourrais peut-être trouver toi-même le sens de συμφέροντα à la lumière des explications précédentes, car ce mot paraît être le propre frère de ἐπιστήμη. Il ne signifie rien d’autre que le mouvement (φορά) de l’âme qui accompagne le monde. Il est donc naturel que les choses accomplies par une telle puissance soient appelées συμφέροντα et σύμφορα, parce qu’elles sont emportées avec (συμπεριφέρεσθαι) le monde. Quant à κερδαλέον, il vient de κέρδος, gain. Si, dans le mot κέρδος, tu rétablis le nu à la place du delta, le sens devient clair. Il signifie le bien, mais d’une autre manière. Parce que celui-ci traverse toutes choses et se mêle (κεράννυται) à elles, l’auteur du nom lui a donné un nom qui indique cette fonction. Mais il a inséré un delta à la place du nu et a dit κέρδος.

Hermogène. Et qu’est-ce que λυσιτελοῦν ?

Socrate. Je ne pense pas, Hermogène, que l’auteur du nom donne à λυσιτελοῦν le sens qu’il possède dans la langue des commerçants, lorsque le bénéfice libère (ἀπολύει) la somme investie. Il veut dire que, parce que le bien est la chose la plus rapide au monde, il ne permet pas aux choses de demeurer au repos, ni au mouvement d’atteindre aucune fin (τέλος), de s’arrêter ou de marquer une pause. Au contraire, chaque fois qu’une fin du mouvement est tentée, il la libère, rendant le mouvement incessant et immortel. C’est en ce sens, je pense, que le bien est qualifié de λυσιτελοῦν, car il libère (λύει) la fin (τέλος) du mouvement. Mais le mot ὠφέλιμον est étranger. Homère l’emploie souvent sous la forme verbale ὀφέλλειν, qui est synonyme d’accroître et de créer.

Hermogène. Quelles explications donnerons-nous de leurs contraires ?

Socrate. Ceux qui ne sont que des négations n’exigent, je pense, aucune discussion.

Hermogène. Lesquels ?

Socrate. Désavantageux, inutile, non profitable et non lucratif.

Hermogène. C’est vrai.

Socrate. Mais βλαβερόν, nuisible, et ζημιῶδες, dommageable, en exigent une.

Hermogène. Oui.

Socrate. Βλαβερόν signifie ce qui nuit (βλάπτον) au flux (ῥοῦν). Or βλάπτον signifie vouloir attacher (ἅπτειν), et ἅπτειν est la même chose que δεῖν, lier, ce que l’auteur des noms blâme constamment. Ainsi, τὸ βουλόμενον ἅπτειν ῥοῦν, ce qui veut attacher le flux, serait très correctement appelé βουλαπτεροῦν, mais on l’appelle seulement βλαβερόν, je pense, pour le rendre plus joli.

Hermogène. Voilà des noms élaborés, Socrate, que produit ta méthode. À l’instant, lorsque tu as prononcé βουλαπτεροῦν, tu avais l’air d’avoir disposé ta bouche à jouer à la flûte le prélude de l’hymne à Athéna.